Kankerremmende planten
Planten spelen al lang een belangrijke rol in de behandeling van kanker. Verschillende planten bevatten stoffen die de ontwikkeling van kanker in meer of mindere mate tegengaan. Probleem is dat het soms exotische gewassen zijn en daarom moeilijk verkrijgbaar. Een oplossing is andere planten of organismen gebruiken om de werkzame stoffen te maken.
Medicine man
In de film The Medicine Man ontdekt een wetenschapper (gespeeld door Sean Connery) diep in het regenwoud een geheimzinnig, uiterst zeldzaam plantje dat het ultieme geneesmiddel tegen kanker lijkt te zijn. Zo’n plant-die-alle-kanker-geneest is voor zover bekend nog niet ontdekt en zal waarschijnlijk ook niet bestaan. Dit komt omdat er veel verschillende soorten kanker zijn die elk een specifieke behandeling vragen.
Naaldboom
- Taxus brevifolia, een naaldboom
Toch zijn er wel degelijk planten die stoffen bevatten waarmee de ontwikkeling van sommige vormen van kanker geremd kan worden. En inderdaad, het zijn bijna altijd zeldzame, exotische planten. Eén van de bekendste voorbeelden van een kankermedicijn uit planten is taxol, dat bij borst- en eierstokkanker gebruikt wordt. Taxol werd oorspronkelijk gewonnen uit de bast van de Taxus brevifolia, een naaldboom uit Noord-Amerika. De boom levert echter weinig taxol en bovendien gaat de boom verloren bij het aftappen van de stof. Met als gevolg dat de Taxus hierdoor bijna uitgestorven is. Inmiddels zijn er andere manieren om taxol te winnen zonder dat de boom sterft, maar per behandeling zijn nog steeds heel veel bomen nodig.
Maagdenpalm
- De maagdenpalm uit Madagaskar
Hetzelfde geldt voor de roze maagdenpalm uit Madagaskar, waar het kankerremmend middel vinblastine uit gewonnen wordt. Of het voetblad uit India, dat staat aan de basis van etoposide en de Camptotheca acuminata uit China die topotecan levert. Allemaal zeldzame planten die kankerremmende stoffen bevatten of planten die op zo'n grote schaal geoogst zouden moeten worden dat ze zeldzaam dreigen te worden.
Celdeling
- De chromosomen worden door de microtubuli naar de weerszijden van de cel getrokken om ze te verdelen voor de celdeling. Taxol verstoort dit proces.
Al deze middelen uit planten verstoren, ieder op een eigen manier, de celdeling. Dat is de basis van hun kracht als kankermedicijn. Eén van de belangrijkste kenmerken van een kankercel is dat deze heel snel en ongecontroleerd blijft delen. Taxol verstoort het uit elkaar gaan van de chromosomen, waardoor de celding stopt. Andere stoffen veroorzaken schade aan het DNA tijdens het kopiëren, hierdoor wordt ook het celdelingproces verstoord. Het nadeel is dat niet alleen kankercellen hier last van hebben, al deze stoffen zijn ook giftig voor gezonde cellen. Daarom hebben deze stoffen ook vervelende bijwerkingen. Taxol kan bijvoorbeeld een tekort aan witte bloedcellen veroorzaken, omdat de aanmaak van nieuwe witte bloedcellen ook verstoord wordt.
Ingewikkeld
Omdat het meestal moeilijk is om de werkzame stoffen uit de planten te winnen is er veel onderzoek naar andere manieren om deze stoffen te produceren. Een groot probleem is dat het gaat om grote, ingewikkelde moleculen die moeilijk in het laboratorium te maken zijn. En als dat lukt, dan is het waarschijnlijk veel te duur om op grote schaal te doen. Ook het gebruik van bijvoorbeeld bacteriën of schimmels als productiefabrieken is lastig. Er is wel geprobeerd taxol in bacteriën te maken, maar dan wijkt het product uiteindelijk zoveel af dat het niet meer werkzaam is.
Productieplant
De productie van taxol in de Taxusboom is een complex proces waarin veel verschillende genen een rol spelen. Met behulp van genomics wordt in kaart gebracht welke genen er precies bij het proces betrokken zijn en hoe de productie van de stof precies in z’n werk gaat. Vervolgens kan worden geprobeerd om de stof in een ander organisme te produceren. Bij voorkeur in een plant, omdat die het dichtst bij het oorspronkelijke organisme (de boom) staat. Het doel is een productieplant te vinden, die snel en goedkoop te telen is en in grote hoeveelheden taxol maakt. Zover is het helaas nog niet, maar er wordt op dit moment overal ter wereld veel onderzoek naar gedaan.
