Snif, snot en tranen – hooikoorts!
Het voorjaar begint, de zon gaat schijnen, maar in plaats van dat je daar volop van kunt genieten loop je snotterend rond. Een loopneus, niezen en jeukende ogen zijn allemaal klachten die horen bij hooikoorts.
Het aantal mensen dat last heeft van hooikoorts of andere allergieën is in de afgelopen eeuw sterk toegenomen. Er zijn in Nederland één miljoen mensen die hier wel eens last van hebben. De belangrijkste veroorzakers van deze klachten zijn de stuifmeelkorrels van grassen en berken. De berk bloeit in april, terwijl grassen meestal van mei tot juli in bloei staan.
Allergie
Hooikoorts is een allergie. In het stuifmeel van grassen en berken zitten eiwitten waar men allergisch voor kan worden. We noemen een dergelijk eiwit een allergeen. De allergenen leveren in principe geen gevaar op voor het menselijke lichaam en bij de meeste mensen die met deze eiwitten in contact komen, gebeurt er helemaal niets. Bij sommige mensen is het immuunsysteem echter uit balans geraakt en als zij in contact komen met allergenen kunnen ze een overgevoeligheidsreactie vertonen. Het lichaam brengt dan zijn afweersysteem in stelling. Daarvoor worden antilichamen aangemaakt die aan zogeheten mestcellen hechten. Wanneer allergenen met deze antilichamen in contact komen, worden de mestcellen actief en komen er in korte tijd grote hoeveelheden histamine vrij. Dit is een soort boodschapperstofje dat een ontstekingsreactie in gang zet, waardoor je bij hooikoorts soortgelijke klachten krijgt als bij een verkoudheidje.
Allergenen en kruisreacties
Berkenstuifmeel bevat een aantal eiwitten die een allergische reactie kunnen veroorzaken. Hiervan is er één het belangrijkste. Dit allergeen behoort tot een eiwitfamilie die in veel planten voorkomt, ook in planten die wij als voedsel gebruiken. Bijvoorbeeld in fruitsoorten als appel en kers, in hazelnoot en groenten als wortel en selderij. Doordat de eiwitten in deze planten zo sterk op het belangrijkste berkenallergeen lijken, zijn er veel hooikoortspatiënten die ook een allergische reactie krijgen als ze deze planten eten. Ze hebben dan vaak een milde voedselallergie. Dit uit zich vooral in het hebben van jeuk en zwellingen in de mond kort na het eten van bijvoorbeeld een appel. We noemen dit soort reacties waarbij menselijke antistoffen eiwitten uit verschillende planten herkennen, een kruisreactie.
Allergeen eiwit
Wetenschappers van de Wageningse Universiteit en Research Centrum onderzoeken of berken en appels evenveel problemen op leveren voor patiënten. Eiwitten worden opgebouwd uit kleine bouwstenen, die aminozuren heten, en hoe het eiwit wordt opgebouwd is vastgelegd in het DNA van de plant. In het DNA treden regelmatig kleine veranderingen (mutaties) op die er voor kunnen zorgen dat er een ander bouwsteentje wordt gebruikt en dan komt het eiwit er net even wat anders uit te zien. Omdat het menselijk immuunsysteem heel specifiek te werk gaat, kan het zijn dat het deze alternatieve vorm van het eiwit niet herkent. Dan treedt er ook geen allergische reactie meer op. Het lijkt ook mogelijk om met behulp van genetische modificatie appels te produceren die het eiwit dat de allergie veroorzaakt, genaamd Mal d 1, niet aanmaken. Het onderzoek naar dergelijke appels loopt op dit moment.
Minder klachten
Je vindt in de winkel vaak verschillende appelrassen, die elk hun eigen naam hebben. Bekende appels zijn bijvoorbeeld de Elstar, Jonagold en Golden Delicious. Van deze appels is bekend dat ze niet allemaal evenveel allergenen bevatten, doordat de hoeveelheid of de allergeniciteit van deze eiwitten varieert. Dit heeft weer als gevolg dat niet elke appel even heftige reacties oproept. Sommige patiënten kunnen bepaalde appels gewoon eten zonder klachten te krijgen. Waar de onderzoekers naar op zoek zijn, zijn appels die bij zo weinig mogelijk mensen klachten veroorzaken. Enkele bestaande rassen worden door patiënten over het algemeen goed verdragen, zoals de Braeburn en de Santana. Hetzelfde gebeurt nu met de berkenboom. Zijn er berken die minder of helemaal geen hooikoortsreacties oproepen? De onderzoekers hopen er één te vinden waar je onderdoor kunt lopen zonder te hoeven snotteren en niezen.
