Migraine en depressie, komt het door stress of zit het in de genen?

Migraine en depressie, krijg je dat door stress of nare ervaringen of zit het in de genen? En als het in de genen zit, kun je er dan wat aan doen?

Migraine is een ernstige vorm van hoofdpijn. Kenmerkend is dat de pijn eenzijdig, in de linker- of rechterhersenhelft van het hoofd begint. Vaak gaat migraine gepaard met misselijkheid, het zien van lichtflitsen en een tijdelijke, gedeeltelijke uitval van het gezichtsvermogen. Een depressie of stemmingsstoornis kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld als gevolg van een ingrijpende gebeurtenis. Sommige mensen hebben echter last van terugkerende depressies.

 

In de familie

"Van zowel depressie als migraine is bekend dat ze familiaal zijn; als het voorkomt in je familie, heb je een verhoogde kans om de aandoening te krijgen", zegt Dorret Boomsma, hoogleraar biologische psychologie aan de Vrije Universiteit. "Die kans is groter als je een eerstegraads verwant hebt met depressie of migraine (bijvoorbeeld een van de ouders of kinderen) dan bij een tweedegraads verwant (bijvoorbeeld een grootouder)."

 

Tweelingstudies

Veel inzichten over de rol van de genen bij depressie en migraine zijn afkomstig van tweelingenstudies. Eeneiige tweelingen hebben identieke genen, twee-eiige tweelingen hebben even veel genen gemeen als iedere andere broer en zus. De genetische verwantschap bij eeneiige tweelingen is dus groter dan bij twee-eiige, terwijl de omgeving (bijvoorbeeld de prenatale omstandigheden of de opvoeding) in grote lijnen hetzelfde is. Dorret Boomsma beheert samen met haar collega Eco de Geus het Nederlands Tweelingenregister, waarin de gegevens van in totaal 45.000 tweelingen en hun families zijn opgeslagen. Dit register heeft als doel wetenschappelijk onderzoek. Wetenschappers gebruiken het register voor onderzoek naar de ontwikkeling van de hersenen, intelligentie, probleemgedrag van kinderen, gezondheid en leefgewoonten, angst en depressie, persoonlijkheid en veroudering.

 

Genetische oorzaak

Uit onderzoek met het register blijkt dat, wanneer de ene helft van een tweeling migraine of depressie heeft, de kans bij eeneiige tweelingen het grootst is dat ook de ander het heeft. "De vergelijking tussen eeneiige en twee-eiige tweelingen laat zien dat familiale verwantschap van depressie en migraine het gevolg is van genetische verwantschap. Het komt dus niet doordat de tweelingen opgroeien en leven in eenzelfde omgeving of omdat kinderen het depressieve gedrag van ouders 'imiteren'."

 

 

Migraine met depressie

Een belangrijke observatie is dat migraine en depressie vaak bij dezelfde persoon voorkomen. De vraag was of depressie misschien migraine veroorzaakt of andersom: kan migraine leiden tot depressie? Geen van beide bleek op te gaan; er is een derde factor in het spel. "Beide aandoeningen worden waarschijnlijk beïnvloed door eenzelfde set genen. Als je eeneiige tweelingzus migraine heeft is jouw kans op depressie bijna net zo groot als wanneer je zelf migraine hebt", aldus Boomsma.

 

Sociale ondersteuning

Eeneiige tweelingen spelen niet alleen een belangrijke rol bij het onderzoek naar genen, ook voor het onderzoek aan omgevingsfactoren is het van belang. Als de ene helft van een eeneiige tweeling een aandoening heeft en de ander niet, dan moet daar een reden voor zijn. Nu hebben wij geen aanwijzingen dat de depressieve persoon iets is overkomen dat de ander niet heeft meegemaakt. Ondersteuning door de omgeving lijkt echter wel een rol spelen. De depressieve persoon heeft minder steun van de sociale omgeving dan zijn of haar tweelingbroer of zus.

 

Omgeving

De omgeving van een persoon is nog steeds belangrijk, ook al zijn de genen sterk bepalend voor het tot uiting komen van een aandoening. "Hetzelfde zie je bij astma; de kwetsbaarheid voor astma is zeer sterk genetisch bepaald. Het stofvrij houden van de omgeving kan de ernst van de aandoening doen verminderen. Als je aanleg hebt voor depressie, is het verstandig om situaties met stress zoveel mogelijk te voorkomen en, waar dat niet lukt, in elk geval goede sociale ondersteuning te zoeken."

 

Genen

"Er zijn nog geen genen voor depressie ontdekt, voor de meest ernstige vorm van migraine al wel. Collega's in Leiden hebben op chromosoom 19 een gen ontdekt dat samenhangt met migraine." De onderzoekers van het tweelingenregister (Boomsma en De Geus) werken nu samen met psychiatrische onderzoekers. Door het vergelijken van de genetische profielen van families met veel depressie of migraine, probeert men de regio's op de chromosomen in kaart te brengen die hiervoor verantwoordelijk zijn. Uiteindelijk hopen de onderzoekers de betreffende genen in te vinden. Zowel bij depressie als migraine wordt ook hersenonderzoek gedaan.

 

 

Het feit dat er een genetische basis voor depressie en migraine is, wil overigens niet zeggen dat je er niets aan kunt doen. Psychologen en psychiaters blijven gewoon aan het werk: "Het is heel goed mogelijk dat een aandoening met een genetische oorzaak, zoals depressie, gebaat is bij gedragstherapie. Tegelijkertijd zijn er psychische aandoeningen die niet door de genetische aanleg worden veroorzaakt, waarbij het toedienen van geneesmiddelen kan helpen."

 

Patiënten

"De genetische oorzaak van migraine en depressie is vaak voor patiënten en hun familieleden, met name de ouders, een verademing. Het ligt niet aan de opvoeding, dus is de aandoening niet hun schuld", zegt Boomsma. Genetica verklaart overigens ook waarom iemand zonder depressieve familieleden de aandoening kan krijgen (door recombinatie van genen) of waarom binnen een gezin de ene broer wel en de andere broer geen migraine heeft. "Met een genetische aanleg voor depressie ben je niet voorbeschikt om depressief te zijn, maar je risico zou wel groter kunnen zijn dan dat van een ander; en het is verstandig daar rekening mee te houden."