Vaccins tegen kanker
Kanker is een ingewikkelde ziekte, die door het Centre for Medicial Systems Biology (CMSB) als een verstoring van het afweersysteem benaderd wordt. Deze benadering heeft al één vaccin opgeleverd.
Kanker, een systemische ziekte
Een tumorcel is een ontspoorde cel die ooit normaal was. Meer kennis over wat die ontsporing inhoudt, vergroot dus de kans op het vinden van een effectieve bestrijding van kanker. Deze benadering heeft veel opgeleverd: niet alleen uitgebreide fundamentele kennis, maar ook aanknopingspunten voor betere diagnose en therapie. Toch heeft deze aanpak een belangrijke beperking. Wie alleen kijkt naar de biologie van een kankercel, ziet niet dat zo'n cel deel is van een groter geheel. Om te overleven, te groeien en uiteindelijk uit te zaaien, moet een tumor een wisselwerking met het omringende weefsel aangaan. Dat weefsel komt daardoor in dienst van het ziekteproces te staan. Anders gezegd: kanker is niet lokaal, maar systemisch. Het systemische karakter van complexe ziekten, zoals kanker, is een van de kernpunten in de onderzoeksfilosofie van het Centre for Medical Systems Biology (CMSB).
Een kankervaccin?
Het CMSB benadert kanker als een verstoring van het afweersysteem. Het afweersysteem reageert op het binnendringen van bacteriën, parasieten of virussen. Die zenden namelijk chemische signalen uit, waardoor ze zich als vijand kenbaar maken. Ook een tumor geeft na verloop van tijd zulke signalen af, maar omdat hij van oorsprong lichaamseigen is, wordt het afweersysteem misleid. Een te zwakke afweerrespons is het gevolg. Jarenlang onderzoek onder leiding van Prof. Cees Melief (LUMC, Leiden) naar wat er mis gaat in de afweerrespons op een tumor heeft de basis gelegd voor een therapeutische vorm van vaccinatie tegen kanker. Zorgvuldig geselecteerde stukjes van het vijandige chemische signaal van een tumor worden nagemaakt en als een cocktail bij patiënten geïnjecteerd. In een kleine groep vrouwen met baarmoederhalskanker bleek dit middel niet alleen veilig te zijn, maar ook in staat tot het opwekken van een krachtige, specifieke afweerrespons. Op die manier wordt de verstoring die de tumor in het afweersysteem teweegbrengt tot een wapen tegen de tumor omgesmeed.
Immune Systems Activation Pharmaceuticals B.V.
Deze therapeutische kankervaccinatie is beschermd door vijf octrooifamilies. De verdere ontwikkeling van de therapie is ondergebracht in een spin-off bedrijf: ISA Pharmaceuticals B.V. ISA, dat staat voor Immune System Activation, is eind 2004 opgericht door Aglaia Oncology Fund (Bilthoven). ISA en het LUMC hebben een samenwerkings- en licentieovereenkomst gesloten.
De ontwikkelde vorm van immuuntherapie is in principe tegen vele vormen van kanker inzetbaar. Zo zal op korte termijn ook begonnen worden met trials van de therapeutische vaccinatie bij vrouwen met eierstokkanker.
